‘Ach, mijn boekenkast! Als ik hier verhuis wil ik er een foto van, als muurbehang. Hoe ziet ze eruit? Een wit open rek, 3 kolommen van zes rijen, links non-fictie en kunst, midden wereldliteratuur in vertaling, vooral Engelstalig, en rechts Nederlandstalig, zodat ik als lerares Nederlands tips kon geven.’
‘Ik ben altijd een lezer geweest… Als kleuter was ik al geïntrigeerd door het dikke boek met de sprookjes van Grimm. Toen ik ze kon lezen was het een grote angst dat het huis zou afbranden voor ik het uit had. Ik wist het liggen en was vast van plan het te redden uit de vuurzee. Iemand anders moest maar voor de katten zorgen.’
‘Het was niet gemakkelijk om een lezend kind te zijn in de jaren zestig. Er waren gewoon niet genoeg boeken in de bib. De boekerij, zegden we toen. Maar met elke verjaardag kreeg ik boeken cadeau. Elk boek een tocht in een nieuwe wereld, contact met personages die ik bijna beter kende dan de mensen om me heen, een waaier van dromen en verlangens buiten mijn leefwereld, ideeën waar mijn verstand eigenlijk te klein voor was. Je leeft zoveel levens in een boek. Je kijkt vanuit het standpunt van een ander. Je ziet dan ook meer opties in je eigen leven, vind ik. Dat vertelde ik later ook aan mijn leerlingen.’
‘Maar de echte bibliotheek zit in mijn hoofd. Ik las veel meer dan er staat.
Wat ontbreekt er? Grimm, mijn kinderboeken en 80 Agatha Christies. Wat nog? De Scandinavische kleppers, die ik las uit de boekenkast van mijn ouders. De Franse romanciers uit de rekken bij mijn broer op de kamer. De Russische grootmeesters van de bib in Antwerpen. De Britse klassiekers en de grote Amerikanen op mijn leeslijst Engelse literatuur. En het eerste cadeau dat ik kreeg van Harry, mijn man, ‘In de ban van de ring.’
‘Wat staat er wel? De boeken die je leven raken. Omdat ze over nu en over de wereld gaan. Elk van de boeken vertelt iets uit een periode die ik zelf bewust heb meegemaakt. Schrijvers laten je oordelen over de wereld die ze tonen en over de karakters die ze doen leven. Zonder belerend te zijn. Nog voor de tijdgeest in de weekendmagazines gedefinieerd wordt, krijg je die via literatuur al mee als je recente boeken leest.’
‘Werk van schrijvers die de vinger aan de pols houden van wat er leeft. Zo vertelden boeken als ‘La Superba’ van Ilja Leonard Pfeiffer of ‘Kleine bij’ van Chris Cleave het indringende verhaal van de bootvluchtelingen die dagelijks de Middellandse Zee proberen over te steken nog voor het in de media een hot topic was. De allerbeste boeken zeggen inderdaad iets over politiek. Impliciet geven ze aan wat er gebeurt en wat er misgaat in de maatschappij. Een goed boek maakt je volgens mij opener, slimmer, begrijpender, toleranter. Amerikanen, als John Irving, met ‘De wereld volgens Garp‘of ‘De regels van het ciderhuis.’ Eugenides met ‘Middlesex’ of ‘De zelfmoord van de meisjes.’ Dave Eggers met ‘Wat is de wat.’ Britten als Coe met ‘Het moordend testament.’ Nederlanders als A.F.Th. van der Heijden met ‘De tandeloze tijd’ en Vlamingen als Lanoye met ‘Het goddelijk monster.’
‘Ook heel wat auteurs van ‘mixed origin’ als Amy Tan, met ‘De vreugde- en gelukclub’ of Zadie Smith met ‘Witte tanden.’ Adichie met ‘Amerikanah.’ Ze zijn niet vast geworteld in één cultuur, analyseren en nuanceren vanuit die positie wat personages drijft en beïnvloedt. Daar hou ik van, echte mensen, gecompliceerd of rechtlijnig, die zich in je hoofd nestelen en met wie je een tijd samenleeft. Het verhaal van een mens in zijn tijd. Dat kan een doorsnee zijn van een leven in Vlaanderen, wat Erik Vlaminck doet of een familiegeschiedenis die generaties beslaat zoals ‘De Casalets’ van Elizabeth Jane Howard. Een echte historische roman als ‘Wolf Hall’ van Hilary Mantel, een doorloop van de twintigste eeuw in het verbluffende ‘Lessen’ van Ian McEwan of het magistrale ‘De geniale vriendin’, van Elena Ferrante. De schets van hedendaags Duitsland in het werk van Juli Zeh, met ‘Onder buren’ of ‘Ons soort mensen.’ Of het verhaal van één mens, in Amerikaanse romans van Anne Tyler of Richard Russo. Of Elisabeth Strout, met het wonderlijke karakter Lucy Barton. Italianen kunnen dat ook, Ammaniti met het rauwe ‘Ik ben niet bang,’ Veronese, met het persoonlijk verslag ‘Zwarte september.’ Ook enkele Fransen – die mij doorgaans te hoogdravend filosoferen – Virginie Desplentes met ‘Beste klootzak’ en de persoonlijk politieke romans van Edouard Louis, of de Vlaamse Peter Terrin met ‘Al het blauw.’
Ik heb zoveel plezier aan die extra levens op papier dat ik twee mensen wil bedanken. Mijn man Harry, ook een fervent lezer, die de boekentips bijhoudt en recensies leest. Zo kan ik makkelijk kiezen. En mijn zus Rosemie, die mij na de geboorte van mijn eerste kind vroeg ‘Lees je al opnieuw? Als je het nu niet weer oppakt gaat het nooit meer lukken.’ En inderdaad, een boek zet je even op een zijspoor in je leven. Daarom hou ik van lezen.
Een top-5 van mijn lievelingsboeken? Onmogelijk. Vijf boeken die me veranderd hebben? Vijf om mee te nemen naar een onbewoond eiland? Vijf als ik het beste werk van vijf favoriete schrijvers noem? Ik maak liever een lijstje met tips. Met boeken waarvan een leerling zei ‘ik wist niet dat er zo’n mooie boeken waren, mevrouw’.
‘Dit zijn ze. Elke lezer vindt deze mooi. En het konden 10 andere zijn.
‘De zelfmoord van de meisjes’, Jeffrey Eugenides. Een groep vrienden zoekt uit waarom hun buurmeisjes zelfmoord pleegden. Triest.
‘De kunst van het rijden in de regen’, Garth Stein. Het verhaal wordt verteld door een hond die in reïncarnatie gelooft. Het gaat ook over Formule 1. Emotioneel.
‘Ik heb een paar vragen voor je’, Rebecca Makkai. Een moord van 20 jaar geleden op een medestudente wordt onderwerp van een podcast. Wie is de echte dader? De vragen zijn voor een docent. Een campusmoord en een vleug me too. Spannend.
‘De Mitsukoshi Troostbaby Company’, Auke Hulst. Een Japans bedrijf levert levensechte poppen, met ingebouwde software, zoals herinneringen op bestelling. Wat is de psychologische impact op de koper, en op de pop? Ontregelend.
‘De zeventiende’, Alex Schulman. De hoofdpersoon duikt in zijn herinneringen aan een zomervakantie in een huisje bij het meer. Hij kan zichzelf als kind opbellen. Dat vergemakkelijkt de zaak, of net niet? Meeslepend.’