Ondertussen zijn we al één en ander gewend wanneer het op interviews aankomt maar het gesprek met Johan Troch heeft me behoorlijk van mijn sokken geblazen. Dee man is een wandelende encyclopedie. De levende Wikipedia van de Internationale Motorcross der Gelaagputten.
‘Naast mijn Facebook groepspagina bevat vooral mijn website https://motocross1stekene.wordpress.com/ veel informatie. Daar vind je ook de beknopte geschiedenis van het ontstaan van de motorcross. Samen met heel veel foto’s als ondersteuning. Van de eerste foto’s die ik thuis gezien heb zijn er helaas veel verloren gegaan. Naar aanleiding van de reünie die in 2022 georganiseerd heb ben ik een jaar op voorhand met mijn research gestart om al dat verloren materiaal terug te herontdekken. Via heel veel netwerken, waaronder het Sporza-archief van de VRT, ex-crossers en mensen uit het motorcrossmilieu en onze heemkundige kring D’Euzie heb ik ruim 1700 foto’s en krantenartikelen kunnen verzamelen.’
‘Sylvain Geboers was de bekendste naam bij die reünie. Hij won de cross in Stekene in 1967 en 1970. Jaak Velkeneers, Frans Slechten, Willy Van Loon en de broers Julien en Gilbert De Roover en tal van andere oude topcrossers waren er ook. Het was een eerder beperkte groep wegens tijdsgebrek. Als je het echt heel grootschalig wil doen moet je rekenen op een voorbereiding van minimum 2 jaar. Nu zaten er slechts tien maanden tussen dag nul en de organisatie zelf, omdat ik het absoluut in 2022 nog wilde doen. Exact 40 jaar na de laatste cross in 1982. Het was een spontane ingeving eind 2021 dat we die verjaardag toch niet zomaar konden laten passeren.’
Auto Moto Supportersclub
‘Het was ook een emotionele terugblik want ik ben ermee opgegroeid. Mijn vader Pierre Troch was in 1947 medeoprichter van A.M.S. (Auto Moto Supportersclub) Stekene. Samen met Romain Roelandt (douanebeambte-jager) en Edmond De Block (verzekeringsagent Gemeentekrediet) en Jozef Vercauteren (boekhouder). Met auto’s heeft het nooit iets te maken gehad maar ze hadden nu eenmaal die naam gekozen, dat was allemaal in de sfeer van de naoorlogse jaren. Ik word nu in juni 60, dus ik ben gelukkig oud genoeg om alles nog bewust te hebben meegemaakt. Vanaf een jaar of zeven heb ik alles heel intensief meebeleefd. Vandaag lijkt het ondenkbaar dat iemand van die leeftijd enkel met een kameraadje zonder volwassen begeleiding naar zo’n massaevenement zou gaan maar begin jaren 70 was dat geen enkel probleem.’
Wielerpiste
‘Albert Cox was een Stekenaar die in de Gelaagputten werkte net na de oorlogsjaren. Hij was toen al begin crossen op amateurniveau. De oudere Stekenaars herinneren zich dat er vroeger een wielerpiste was waar zich nu de atletiekpiste bevindt. Die wielerpiste had een link met de motorcross. Ze was in beton: je schrok er telkens van hoe steil die was, te vergelijken met het Kuipje in Gent. Die piste werd later eigendom van de familie Dorsan Merckx. Die hadden een boomgaard op dezelfde plaats maar die piste bleef voor een stuk zichtbaar en daar ging Albert Cox trainen. Toen hebben mijn pa en Edmond De Block het idee geopperd om iets te doen met en voor Albert Cox. Albert werkte zoals gezegd in de steenfabriek en zou het fantastisch vinden om daar te kunnen trainen. Volgens mij werd daar het zaadje geplant voor het ontstaan van A.M.S. Stekene.’
‘Van de originele leden van A.M.S. is er nog één in leven: Gilbert Van Der Vreken is 91 en woont in Sint-Niklaas. Niet lang daarna werd daar de eerste liefhebberscross georganiseerd, helemaal onafhankelijk, niet aangesloten bij welke bond dan ook. Uiteindelijk resulteerde dat in de eerste officiële cross in 1950. Weken vooraf ging ik al mee met mijn vader en de mannen van AMS voor de voorbereidende werken in de Gelaagputten. Dat was enorm veel werk, ook achteraf. Na pinkstermaandag waren enkel de sporen van de crossers nog zichtbaar. Alle touwen, nadarhekken, vlaggenmasten waren daar al weggehaald. De opbouw zelf begon al weken vooraf.’
Zwarte crossen
‘De allereerste cross vond plaats in 1947. Dat was toen nog in de kleine bond en daar noemden ze dat Zwarte Crossen. De BMB (Belgische Motorbond) bestond al tijdens de oorlogsjaren met als bekendste wedstrijd de motorcross van Namen. Daarna is A.M.S. erin geslaagd zich aan te sluiten en erkenning te krijgen bij de BMB. In 1950 vond dan de eerste officiële cross plaats. Het verschil was enorm want de piloten bij de BMB waren bijna allemaal profs, zeker de toppers. Allemaal gesteund door een fabrieksteam. In België was dat vooral Sarolea en FN Herstal – nu nog altijd bekend om minder vredelievende redenen – maar toen een gekende motorbouwer. Eén van hen was wereldkampioen René Baeten, zijn naam zal wegens zijn dodelijk ongeval altijd verbonden blijven aan onze cross.’
‘Er waren verschillende ingangen maar de hoofdingang was via de Ijzerhandstraat, tot een stuk in de jaren 70 een slechte kasseibaan. Alle weiden die zich aan de overzijde bevonden waren eigendom van de landbouwers Van Buynder en Haentjens en die werden gehuurd om te gebruiken als rennerskwartier. De weiden langs de Nieuwstraat en Stekene straat deden dienst als parking voor de bezoekers. Als je dat vergelijkt met een ander Stekens massa-event Crammerock die op een weekend ook ongeveer 35.000 mensen op de been brengen dan kregen wij er soms ruim 25.000 op één dag. Dat was een massaspektakel, logistiek gezien moet dat een enorm huzarenstukje geweest zijn. En niet in het minst vooraf een pak lobbywerk: de gemeente, de provincie, nationaal want alle vergunningen moesten ieder jaar opnieuw weer aangevraagd worden.’
De doodsteek
We maken even een sprong in de tijd. ‘Vanaf begin jaren 70 kregen we tegenstand van de milieuverenigingen. In het Waasland was dat toen De Wielewaal, de voorganger van het huidige Natuurpunt. Pas opgericht begonnen die al meteen te ageren tegenvoer de cross. A.M.S., gemeente en provincie hebben altijd de boot kunnen afhouden maar naarmate 1980 in zicht kwam werd het steeds moeilijker. De Wielewaal en hun politieke invloed begon te groeien maar de cross bleef tot zich een nieuw (financieel) probleem aandiende.’
‘De Gelaagputten – de naam zegt het zelf – zijn lager gelegen en als je die niet leegpompt loopt die vol water. De kleiwinning zelf was gestopt begin jaren 70. Het leegpompen van die putten werd gefinancierd door de steenfabriek, na hun sluiting werd de gemeente hiervoor ingeschakeld. De pomp was al tientallen jaren oud en had doorlopend onderhoud of herstellingen nodig. Het gemeentebestuur trok de handen ervan af en de kosten kwamen op rekening van A.M.S. Die pomp was compleet versleten maar met het nodige gesleutel bleef die toch in werking, ook al kostte dat handenvol geld.’
In de modder
‘In 1983 had het doorlopend heel veel geregend in de weken voor Pinksteren. Samen met mijn vader en de resterende leden van A.M.S. stonden we in het lager geleden bosgedeelte, toen bekend als Het Beirenhol. Nu staat dat stuk permanent onder water maar in de crossjaren werd dat drooggehouden. Dat was in jaren met gewone neerslag al een serieuze opgave, enkel in het tropische jaar 1976 was het daar min of meer droog. Alle andere jaren was stond je daar tot aan je knieën in de modder en toch slaagden die crossers erin om daar doorheen te raken. Een heel spektakel dat veel volk lokte. Niet evident in een eerder moerassige zone. Maar ook op de startplaats, de grote weide beneden wanneer je langs de Ijzerhandstraat beneden kwam, stond je na de regenval in de modder. In 1983 was er echt geen doorkomen meer aan. Niet enkel in het Beirenhol maar ook op de startweide was het pompen of verzuipen. Er was geen alternatief, geen omleiding want het parcours liep gewoon helemaal rond de grote vijver. De organisatie zag geen andere mogelijkheid dan de handdoek in de ring te gooien.’
De druppel
‘De regen van 1983 was letterlijk de druppel die de emmer deed overlopen. De startgelden voor één van de toppers liepen toen al op tot ruim 100.000 Belgische franken, zeg maar 2.500 euro, per deelnemer. Veel geld in die tijd. We hadden het geluk dat onze datum meestal tussen de Grand Prix’s viel en dat we de toppers makkelijker aan de start kregen, maar het prijskaartje werd steeds groter.’
‘Naast de milieubezwaren, de regenval en de kosten begon ook de leeftijd parten te spelen. De meeste leden van A.M.S. waren toen al ruim de zestig gepasseerd, sommigen al boven de 70. Mijn pa was bij de jongere maar er was geen opvolging. Even was daar wel zicht op want het toenmalig opkomend talent Tony Hofman had een supportsclub in café Den Hamer. Tony’s vader had interesse om door te gaan maar na een gesprek van enkele uren met mijn vader besliste die toen ook om het beter niet te doen.’
Verstedelijking
‘De cross van Stekene was bekend tot ver buiten de landsgrenzen maar begin jaren 80 begonnen overal in België de internationale crossen als dominosteentjes te vallen en wij waren één van de eersten. De verstedelijking van Vlaanderen heeft hier ook een bepalende rol gespeeld. De gronden langs het Gelaag werden rond 1980 verkocht aan bouwbedrijf Matexi en vanaf dan wisten we al dat op die site een nieuwe wijk zou worden gebouwd. Hierdoor zou het nooit meer mogelijk zijn om daar in de toekomst nog een motorcross te organiseren. De oudere generatie Stekenaars hebben nog altijd een idee-fixe dat de cross in Stekene er niet meer is alleen vanwege de groenen. Zij hebben weliswaar de eerste aanzet gegeven maar ook zonder hen was de motorcross gedoemd om te verdwijnen. Dat is trouwens geen typisch Stekens gegeven.’
‘Naast de Grote Prijs van Vlaanderen in Lommel is er nog slechts één internationale motorcross in België overgebleven van de tientallen die er vroeger waren. Zelfs de meest legendarische Grand Prix van België op de citadel van Namen is gesneuveld, vroeger gold die als het mooiste en meest spectaculaire parcours van het land. Wij stonden op nummer twee. België was een motorcrossland, geen enkele natie haalde ooit meer wereldtitels dan wij en we
mogen trots zijn dat wij als Stekenaars een serieuze bijdrage geleverd hebben aan die topjaren. Door al die beperkingen zijn we die topstatus kwijt maar nu is er toch weer hoop dankzij Liam Everts en de broers Lucas en Sasha Coenen.’
Stiekeme crossmotor
Heb jij ooit zelf gecrosst? ‘Ik mocht niet van mijn vader. Om begrijpelijke redenen, zeker na het ongeval van René Baeten in 1960 en het serieuze accident van Roger De Coster. Mijn vader was onderwijzer en was niet de man om met een camionette of een aanhangwagen richting Nederland, Frankrijk, Duitsland te rijden. Hij was er absoluut tegen, heeft zelf nooit met een motor gereden, wegens veel te gevaarlijk. Ik ben zelf nog steeds motard, heb me in de jaren 80 wel eens een crossmotor gekocht en heb het geluk gehad om zelf nog het parcours in de Gelaagputten te kunnen rijden. Toen kon dat nog, geen haan die ernaar kraaide. Maar het was niet realistisch om zelf crosser te worden, dan heb je ouders nodig die er 100 procent achter staan, dat is nu trouwens niet anders.’
‘Nu is er behalve de startweide totaal niets meer visueel herkenbaar uit die tijd. Ergens logisch na ruim 40 jaar. Vier jaar geleden was er samen met d’Euzie en de gemeente die plaatsing van de borden naast het fietspad, dat was echt een succes. Ik was volop bezig met de organisatie en ik wilde een locatie zo dicht mogelijk bij het steengelaag en bij het oude station waar de reünie zou plaatsvinden. Bewust kleinschalig met ongeveer een dozijn ex-crossers samen met wat supporters en geïnteresseerden. Maximumcapaciteit was 50 man, dat was genoeg voor mij.’
Immaterieel erfgoed
‘Voor mij was het een debuut, de eerste keer dat ik zoiets organiseerde. Ik kreeg meteen de volle steun van schepen Gunter Van Campenhout en burgemeester Stany De Rechter die echt enthousiast waren. Zij hebben de technische realisatie en het plaatsen van de foto’s die ik aangeleverd had in handen genomen. Het was de bedoeling dat de foto’s vier tot zes maanden zouden blijven staan, uiteindelijk is het anderhalf jaar geworden. De kwaliteit was zo goed dat er na een warme zomer nog geen verkleuring was. De reactie was enorm, ik ken mensen die speciaal uit Limburg of West-Vlaanderen hiervoor in Stekene zijn komen fietsen. Nu staan er nog de twee permanente infoborden aan de ingang van de Gelaagputten, op de hoek van de Nieuwstraat en achter het oude station. Die vormen samen een tweeluik met de historiek van de motorcross. De cross was een internationaal gebeuren dat Stekene echt op de wereldkaart gezet heeft, wie de Gelaagputten wil betreden langs één van deze twee ingangen kan niet om de borden heen. Noem het immaterieel erfgoed.’
Archivaris
‘Mijn vader is ondertussen 22 jaar overleden en terwijl hij nog leefde was de motorcross helemaal uit mijn leven verdwenen. Na zijn overlijden realiseerde ik me dat ik met die kennis iets moest doen. Ik ben me daarin beginnen te verdiepen en dat is nog steeds gaande. Het is een passie geworden, deels uit nostalgie. Ik ben nu de archivaris van de motorcross in Stekene en vind nog regelmatig nieuwe dingen, vaak zaken die me toegestuurd worden. Doorgaans foto’s uit de jaren 60 of 70, blijkbaar zijn er nog mensen die naar aanleiding van mijn website of mijn facebookpagina gaan kijken of ze nog iets liggen hebben. Sommige ex-crossers die hier gereden hebben stuurden ook stukken uit hun archieven.’
‘Voorlopig zijn er geen nieuwe plannen, het zou toch gewoon een herhaling zijn van 2022. Er moet echt een momentum zijn, in 2022 was het 75 jaar na de oprichting van A.M.S. Stekene. In 2032 jaar zal het 50 jaar geleden zijn maar de meeste ex-crossers die hier ooit reden zijn 75+ of 80+ en velen zijn niet meer in leven. Zeg nooit nooit, misschien als ik op pensioen ben. Maar als het ooit zover komt zal het waarschijnlijk iets grootschaliger zijn.’
Quote:
‘De oudere generatie Stekenaars hebben nog altijd een idee-fixe dat de cross in Stekene er niet meer is alleen vanwege de groenen. Zij hebben weliswaar de eerste aanzet gegeven maar ook zonder hen was de cross gedoemd om te verdwijnen.’
Johan Troch
Quote :
‘België was een motorcrossland, geen enkele natie haalde ooit meer wereldtitels dan wij en we mogen trots zijn dat wij als Stekenaars een serieuze bijdrage geleverd hebben aan die topjaren.’
Johan Troch
