Worden al jouw privé berichten en foto’s binnenkort gescand? Massale digitale surveillance – dat klinkt absoluut griezelig. Gene zever, zo’n plan ligt voor in het Europees Parlement. Deze histoire is een politieke thriller.
In 2022 werd in het Europees parlement voor het eerst een ‘CSAM’ voorstel ingediend om de online verspreiding van ‘child sexual abuse material’ tegen te gaan – materiaal betreffende seksueel misbruik van kinderen. Je kan onmogelijk tegenstander zijn van zo’n voorstel, toch? Tot je het meer in detail leest en realiseert welke maatregelen worden voorgesteld: online service providers worden verplicht om alle doorgestuurde mails, chatberichten, foto’s en bestanden van iedereen te scannen op zoek naar verdachte inhoud. Privacy, nochtans een democratisch basisrecht: poef, weg.
Politieke rollercoaster
Zoals dat gaat in een gezond democratisch bestel, wordt het voorstel hevig bediscussieerd in allerhande raden en comités, en verdwijnt in afwezigheid van een duidelijke consensus wat onder het stof.
Fast forward naar mid 2025. Verscheidene negatieve adviezen van experts en burgerrechtenorganisaties zijn verschenen, die ernstige vragen stellen bij de voorgestelde maatregelen. Desondanks maakt Denemarken – die dan het Europees voorzitterschap opneemt – van het CSAM voorstel prioriteit nummer één. Het gaat ineens hard en snel. Over de zomer blijkt een groeiende lijst Europese landen het voorstel toch plotsklaps te steunen en een meerderheid lijkt zelfs binnen handbereik. Tot er ook meer publieke tegenkanting komt in de media en van burgerinitiatieven. Onder publieke druk keren verscheidene landen opnieuw hun kar. Het ‘Nein’ van Duitsland in oktober 2025 lijkt de doodsteek van het voorstel.
Denemarken pakt het vervolgens leep aan. Ze stellen al in november een herwerkt CSAM compromis voor dat lijkt toe te geven op de vele commentaar. De verplichting voor online service providers om alles te scannen wordt vervangen door een vrijwillige keuze. Online providers zoals Google, Meta, Microsoft, … mogen zelf beslissen of ze onze mails, direct messages, enz. gaan scannen op (illegale) content. Tegelijk wordt deze providers gevraagd om leeftijdsverificatie functionaliteiten in te bouwen.
Nog diezelfde maand spreekt de Europese Raad zijn steun uit voor dit herwerkte voorstel. Vlak voor Denemarken het EU voorzitterschap overdraagt aan Cyprus lijkt hun prioriteit nummer één verworven.
Privacy in de vuilbak
Het is geweldig dat de EU probeert om ‘iets’ te doen tegen kindermisbruik. En wellicht zijn goedbedoelende veiligheidsdiensten blij met elke informatiebron, ook al komt die uit privéberichten. Maar dit voorstel blijft een aanslag op ieders privacy. Door het scannen voor te stellen als ‘vrijwillige keuze’ zegt de EU onrechtstreeks dat het okee is om te scannen.
Toegegeven, ‘scannen’ is niet exact hetzelfde als ‘lezen’, vermits er eerst enkel naar bepaalde sleutelwoorden of type beelden wordt gezocht, ongetwijfeld met behulp van AI algoritmen. Maar om dat te kunnen doen moet je wel degelijk alle privécommunicatie van iedereen inkijken, ongeacht je wel of niet een crimineel bent. En dan, wie bepaalt op welke sleutelwoorden of type beelden wordt gezocht? En wordt er ook gecontroleerd dat online providers enkel op deze sleutelwoorden zoeken? Eenmaal deze deur is geopend komt mogelijk misbruik van dit systeem snel om de hoek loeren.
En wat te denken van het voorstel om ook leeftijdsverificatie in te voeren? Klinkt opnieuw logisch: kinderen geen toegang geven tot bepaalde sites of toepassingen. Maar om dat te implementeren moet je leeftijdscontroles invoeren voor elke gebruiker. Om een bepaalde app te gebruiken gaat dan iedereen – ook een volwassene – zich eerst moeten identificeren om te kunnen aantonen dat ze een bepaalde leeftijd hebben bereikt. Het einde van anonieme communicatie.
Kortom, dit vergevorderde EU voorstel roept – minstens bij mij – heel veel bezorgdheden op. Ook al ligt de beslissingsmacht niet in Stekene, de impact ervan zou ook hier duidelijk merkbaar zijn. Ik zeg uitdrukkelijk ‘zou’, want in theorie is alles nog mogelijk. Op dit ogenblik voeren de Europese Raad, het Europese Parlement en de Europese Commissie onderhandelingen om het voorstel te vertalen naar wetgeving, met als richtdatum april 2026. Of komt er toch nog publieke druk om in te binden?
Eens of niet eens met mijn analyse? Zeg het aan onze Europese politici! Via de website https://fightchatcontrol.eu kan je hen heel eenvoudig een mail sturen. De voorgestelde mail tekst kan je naar believen aanpassen – pro of contra.