Word jij ook vrolijk van een berm vol bloemen en vlinders? Wegbermen zijn het koesteren waard! In wegbermen groeien heel wat mooie bloemen die kleur én nectar geven.
Daar zijn ook bijen en vlinders verzot op. En ook bomen en struiken spelen een rol in wegbermen omdat zij ideale tussenstops zijn voor vogels, vleermuizen en allerhande insecten. Zoals een straat een verbinding vormt voor de mens van de ene plek naar de andere, vervullen de wegbermen dezelfde functie, maar dan voor allerlei dieren en planten die zich van het ene (natuur)gebied naar het andere verplaatsen. Daarom noemen we dit natuurverbindingen.
De schaapherder
Wie herinnert zich nog het idyllische beeld van de schaapherder die in de jaren ’80 op initiatief van toenmalig burgemeester Arnoud Heyse met een kudde schapen langsheen de bermen liep? Die schaapherder was Danny Van Belleghem. Als arbeider van de groendienst werd hij opgeleid door schapenhouder Chris Noens om met diens afgerichte honden en schapen langsheen de landelijke bermen in Stekene te lopen om een natuurvriendelijk bermbeheer te voeren. Sedert 1985 was immers het Bermbesluit van kracht, een besluit van de Vlaamse overheid dat alle overheden verplichtte om de wegbermen op een meer natuurvriendelijke manier te beheren.
Danny had met zijn kudde veel aantrok, vooral van meisjes die het een romantisch beeld vonden. Het project was lovenswaardig, maar het resultaat om mooi begraasde bermen te verkrijgen was niet haalbaar omdat de schapen door het passerend verkeer zich wat teveel opgejaagd voelden en doorliepen zonder te grazen. Na enkele jaren werd het dan ook stopgezet.
Waarom bermen belangrijk zijn
Onderzoek toont dat meer dan 800 plantensoorten en 100 soorten mossen en korstmossen in Vlaamse bermen voorkomen. Voor sommige zeldzame soorten zijn bermen zelfs het laatste toevluchtsoord. Daarnaast vervullen bermen functies zoals bescherming tegen erosie en wateroverlast, leefgebied en voedselbron voor vlinders, sprinkhanen, akkervogels en bestuivers.
Tenslotte vormen bermen een landschappelijke verfraaiing met een recreatieve waarde voor fietsers en wandelaars.
De totale oppervlakte van bermen in Vlaanderen is groter dan alle natuurreservaten samen. Dat maakt hun ecologisch belang enorm. In Stekene alleen al bedraagt de oppervlakte ongeveer 30 hectare.
Natuurvriendelijk maaibeheer
In samenwerking met de Provincie Oost-Vlaanderen is een beheerplan voor de gemeentelijke wegbermen in Stekene opgemaakt. Daarin is veel aandacht voor biodiversiteit, met betere kansen voor planten en dieren. Elke berm wordt twee keer per jaar gemaaid. Er is een goede reden waarom wegbermen in een gemeente niet gelijktijdig gemaaid worden. Bermen met vooral grassen en brandnetels komen in het late voorjaar aan de beurt. Bermen met veel bloemen, krijgen in de zomer een maaibeurt. Zo kunnen de bloemen eerst zaad vormen en kunnen bijen, hommels, zweefvliegen en vlinders profiteren van de vele nectar.
Voor deze bestuivers is een lange bloeiboog cruciaal: van vroege soorten zoals paardenbloem en fluitenkruid tot zomerbloeiers als margriet, knoopkruid en klaver. In het najaar worden alle bermen – inclusief de grachtkanten – een tweede keer gemaaid om kortgeschoren de winter in te gaan. Op die manier krijgen bloemzaadjes meer licht in het vroege voorjaar om te kiemen. Het maaisel van de bermen wordt steeds afgevoerd. Maaisel is groene meststof. Door het te verwijderen verarmt de grond en groeien er op termijn meer wilde bloemen en minder grassen, netels of bramen. Het volume groenmaaisel zal verminderen, waardoor ook de onderhoudskosten voor de gemeente zakken.
Wat kan jij doen?
Doe lekker niks! Een wegberm is namelijk een stuk openbaar groen dat de gemeente onderhoudt. De landelijke bermen in jouw buurt mag je niet zelf maaien en zeker niet met onkruidverdelgers besproeien. Dat is namelijk wettelijk verboden.
Al te vaak zwerft allerlei afval rond in de wegbermen waar zowel de zwerfvuilvrijwilligers van het Schoon Volk hun handen vol mee hebben om het op te ruimen, als de gemeente zelf. De bermen zijn geen stortplaats, dus ook grasmaaisel of snoeiafval hoort er niet in thuis. Daarvoor kan je terecht in het recyclagepark in de Kleistraat. Grasmaaisel is namelijk een meststof en dat zorgt voor meer ongewenste planten zoals brandnetels en distels.
Zorgen voor mooie, bloemrijke bermen is ook zorgen voor jezelf: je mentale gezondheid gaat erop vooruit door een wandeling te maken en te genieten van al het leven in de bermen. En in plaats van sommige planten als ‘onkruid’ te bestempelen, hebben ze vaak een nuttige toepassing in de keuken. Kijk maar naar de wildplukroute die sinds afgelopen voorjaar is ingehuldigd in Stekene op initiatief van Marie Braem. Van de paardenbloem kan je bijvoorbeeld zowat alle delen eten: de jonge bladeren in het voorjaar zijn bijvoorbeeld erg lekker in een slaatje, met een smaak die aan rucola doet denken. De gele bloemblaadjes zijn lekkers voor thee of als eetbare garnering van een gerecht. En de wortels zijn in het najaar nog het lekkerst: rauw, gekookt of geroerbakt. Vroeger werden ze zelfs gedroogd er vermalen om te gebruiken als koffievervanger.
Zo zie je maar: kijk nooit minachtend neer op ongewenste planten. Onze voorouders wisten wel wat ze ermee konden aanvangen.
Klimaat & landschap
Naast biodiversiteit dragen bermen en een aangepast natuurvriendelijk beheer bij aan een klimaatrobuust landschap. Bloemrijke bermen zijn beter bestand tegen droogte en hitte, bevorderen waterinfiltratie en verminderen erosie. Bovendien verhogen ze de esthetische waarde van het landschap en maken wegen aantrekkelijker voor wandelaars en fietsers.
Quote:
De totale oppervlakte van bermen in Vlaanderen is groter dan alle natuurreservaten samen. Dat maakt hun ecologisch belang enorm. In Stekene alleen al bedraagt de oppervlakte ongeveer 30 hectare.
